ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΣΦΑΛΗ ΠΑΙΔΙΑ: ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΡΟΠΟΣ;

Το μεγάλωμα ενός παιδιού σήμερα, δεν είναι και δεν πρέπει να είναι μια απλή υπόθεση. Οι απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής είναι μεγάλες και έτσι τόσο ο άντρας, όσο και η γυναίκα καλούνται να αποκτήσουν συνείδηση της μεταξύ τους σχέσης, αλλά και της σχέσης τους με τα παιδιά τους.

Η ανατροφή των παιδιών καθίσταται όλο και πιο δύσκολη καθώς:

Ø  τα προβλήματα των παιδιών συνεχώς αυξάνονται και γίνονται πιο σύνθετα

Ø  οι σχέσεις γονέων – παιδιών χαρακτηρίζονται από κρίσεις και ασυνεννοησία

Ø  τα συναισθήματα άγχους, ανασφάλειας και αβεβαιότητας των γονέων συνεχώς αυξάνονται λόγω των καθημερινών κοινωνικοοικονομικών προβλημάτων που έχουν να αντιμετωπίσουν

Σίγουρα δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος δρόμος που όποιος τον ακολουθήσει θα μετατραπεί απαραίτητα σε αποτελεσματικό γονέα. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες βασικές αρχές οι οποίες, σε συνδυασμό με την ιδιοσυγκρασία του κάθε παιδιού, μπορεί να βοηθήσουν στη διαμόρφωση μιας ισχυρής και ταυτόχρονα καλοσυνάτης προσωπικότητας.

1. Αναρωτήσου τι πρότυπο θέλεις να γίνεις για το παιδί σου. Όλα όσα κάνεις έχουν μεγάλη σημασία για αυτό και αντίκτυπο πάνω του. Τα παιδιά "εκπαιδεύονται" στις συμπεριφορές που τελικά υιοθετούν. Είναι κάτι που το μαθαίνουν, παρατηρώντας τις αντιδράσεις σου: Πώς εκδηλώνεις την αγάπη σου, πως διαχειρίζεσαι το άγχος σου, πότε φοβάσαι, πότε ρισκάρεις...
2. Προσπάθησε να είσαι προσανατολισμένος στο μέλλον και να μην παγιδεύεσαι σε δύσκολες καταστάσεις που έχουν παροδικό χαρακτήρα. Ο αισιόδοξος γονέας φαίνεται πως πλάθει πιο ήρεμα και δημιουργικά παιδιά, τα οποία θέτουν στόχους και σχεδιάζουν τρόπους επίτευξης αυτών
3. Δείξε εμπιστοσύνη στο παιδί σου και μη φοβάσαι να το αφήσεις να μάθει μέσα από τα λάθη του. Τα παιδιά που αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, σύστοιχες βέβαια πάντα με την ηλικία τους, τείνουν να γίνονται πιο ανεξάρτητα και δημιουργικά. Είναι σημαντικό το παιδί να κατανοήσει από νωρίς πως έχει το δικαίωμα της επιλογής, αλλά και την ευθύνη των συνεπειών αυτής
4. Καθοδήγησε το παιδί σου θέτοντας κανόνες. Ειδικά στα πρώτα χρόνια της ζωής το παιδί καλό είναι να έχει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πρέπει να κινείται. Δε θα μάθει να ελέγχει τον εαυτό του, εάν αρχικά δεν ελέγχεις εσύ τη συμπεριφορά του. Ωστόσο, καθώς θα μπαίνει στην εφηβεία, σταδιακά οι δικές σου παρεμβάσεις καλό είναι να μειώνονται. Σε γενικές γραμμές η θετική και σταθερή ανταπόκριση των γονέων και η σταθερή συναισθηματική σχέση με το παιδί έχουν τα καλύτερα αποτελέσματα
5. Δημιούργησε μέσα στην οικογένεια ένα ζεστό και ήρεμο περιβάλλον όπου θα κυριαρχούν η κατανόηση, ο διάλογος και η επικοινωνία
6. Προσπάθησε να επιλέγεις ήπιους και εύκαμπτους και όχι ακραίους και άκαμπτους τρόπους διαπαιδαγώγησης. Οι πολύ αυστηροί κανόνες, συνήθως οδηγούν σε παιδιά επιθετικά, αντικοινωνικά, αποσυρμένα και συγκρουσιακά στις διαπροσωπικές τους σχέσεις
7. Μίλησε στη "γλώσσα" του παιδιού σου. Πολλές φορές τα παιδιά μικρής ηλικίας δίνουν την εντύπωση πως κατανοούν απόλυτα αυτό που τους λες. Ωστόσο, μην ξεχνάς πως ότι είναι αυτονόητο για σένα, δεν είναι, παραδείγματος χάριν, και για ένα εξάχρονο, το οποίο σίγουρα έχει άλλες προτεραιότητες, προσδοκίες και εμπειρίες σε σχέση με σένα
8. Αντιμετώπισε έγκαιρα τυχόν δικές σου δυσκολίες. Μην ξεχνάς πως το παιδί σε μιμείται. Σε περίπτωση που νιώθεις έντονα συναισθήματα θλίψης, άγχους ή θυμού, ζήτα τη βοήθεια ενός ειδικού
9. Δώσε απλόχερα την αγάπη σου. Υπάρχει ο μύθος πως οι εκδηλώσεις αγάπης κακομαθαίνουν το παιδί. Αυτό που φαίνεται να επιδρά αρνητικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού δεν είναι το χάδι, το φιλί ή το παιχνίδι μαζί του, αλλά η υπερβολική ανοχή σε ανεπιθύμητες συμπεριφορές του, τα υλικά δώρα και να συνεχή "ναι" σε ότι κι αν σου ζητά
10. Μην ξεχνάς να του μιλάς με ευγένεια και σεβασμό. Είναι σημαντικό να του συμπεριφέρεσαι όπως και σε έναν ενήλικα φίλο σου και όχι να αφήνεις τον εαυτό σου να πιστεύει πως έχεις άλλα δικαιώματα πάνω του. Παραδείγματος χάριν, πόσο εύκολα θα χαστούκιζες έναν συνάδελφό σου επειδή σου αντιμίλησε; Θυμήσου πως τα παιδιά συμπεριφέρονται στους άλλους, όπως εσύ συμπεριφέρεσαι σε εκείνο...

Ο γονιός που πραγματικά προσπαθεί να είναι "καλός γονιός" για το παιδί του επιθυμεί για αυτό πρώτα από όλα υγεία και στη συνέχεια να μεγαλώσει σωστά, νιώθοντας συναισθηματική ασφάλεια και ατομική επάρκεια. Η σχέση γονέα - παιδιού είναι μια αμφίδρομη σχέση, γι' αυτό να θυμάσαι ότι: "Τα παιδιά σου θα γίνουν ότι είσαι, γι' αυτό γίνε ότι θέλεις να γίνουν" (David Bly).

Ελπίδα Μ. Παναγιωτουνάκου

Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

Ειδ. Αιγινήτειο Παν/κο νοσ.

Diploma in Dyslexia

Msc Έλεγχος του Στρες και Προαγωγή της Υγείας

Ιατρική Αθηνών

Τηλ.: 210 81 41 570, Κιν.: 697 40 12 477

Ανοίξεως – Σταμάτας 2, Άνοιξη

Web page: http://www.wix.com/elpidapan/panagiotounakou

ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟΥΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ: ΠΩΣ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ

Αδιαμφισβήτητα, οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές μπορούν να αποτελέσουν ένα εξαιρετικό εργαλείο στα χέρια τόσο των ενηλίκων, όσο και των παιδιών, προσφέροντας πρόσβαση όχι μόνο στην ψυχαγωγία, αλλά και στη γνώση. Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα, παρατηρείται το φαινόμενο παιδιών που αρχίζουν να αντιμετωπίζουν προβλήματα, καθώς περνούν πολλές ώρες μπροστά στον υπολογιστή.

Τι μπορείτε να κάνετε:

1. Συζητήστε με το παιδί σας σχετικά με την κατάχρηση που κάνει στον υπολογιστή. Προσπαθήστε να διαπιστώσετε εάν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος λόγος που το παιδί σας περνάει τόσο χρόνο μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή. Μήπως λειτουργεί γι’ αυτό ως μια απόδραση από την πραγματικότητα; Μήπως αποτελεί τη μόνη συντροφιά του; Μήπως νιώθει ότι επιτέλους ανήκει σε μια ομάδα; (π.χ. ως μέλος on line παιχνιδιών)
2. Τοποθετήστε τον ηλεκτρονικό υπολογιστή σε έναν κοινόχρηστο χώρο. Παίρνοντάς τον από το υπνοδωμάτιο του παιδιού, αποτρέπετε την υπερβολική χρήση του, ενώ ταυτόχρονα θα είναι πιο εύκολο για εσάς να ελέγχετε το είδος της χρήσης του από το παιδί σας
3. Ορίστε κωδικό ασφαλείας χρήστη. Έτσι, το παιδί θα χρειάζεται να ζητήσει την άδειά σας προτού χρησιμοποιήσει τον υπολογιστή
4. Προσπαθήστε να εξακριβώσετε τον βαθμό εξάρτησης του παιδιού σας από τον υπολογιστή, καθώς και από το τι ακριβώς είναι εξαρτημένο. Παραδείγματος χάριν, μένει προσηλωμένο με τις ώρες στον υπολογιστή παίζοντας ηλεκτρονικά παιχνίδια; Μπαίνει συνεχώς στο chat; Επισκέπτεται ιστοσελίδες ακατάλληλου περιεχομένου; Απλά σερφάρει στο διαδίκτυο;
5. Συμφωνήστε με το παιδί σας την επιτρεπόμενη ημερήσια χρήση του υπολογιστή και μείνετε σταθεροί στα χρονικά όρια που θα θέσετε.

v       Διερευνήστε εάν το παιδί σας τηρεί την συμφωνία σας από μόνο του (για να είμαστε ρεαλιστές, αυτό σπάνια θα συμβεί)

v       Εάν δεν μπορεί να ελέγξει τις ώρες που απασχολείται στον υπολογιστή, χρησιμοποιείστε ένα χρονόμετρο ή ξυπνητήρι

v       Προκειμένου να αποτελέσετε ένα θετικό πρότυπο για το παιδί σας, κάντε κάτι αντίστοιχο και με τον εαυτό σας. Εάν το παιδί σας δει πως οι κανόνες είναι για όλη την οικογένεια ( με κάποιες διαφοροποιήσεις ανάλογα με την ηλικία του κάθε μέλους), τότε είναι πιο πιθανό να συμμορφωθεί και το ίδιο

6. Ελέγξτε την χρήση του διαδικτύου. Παρακολουθήστε το «Ιστορικό» των ιστοσελίδων που έχει επισκεφτεί το παιδί σας ή εάν νιώθετε πως η κατάσταση έχει αρχίσει να ξεφεύγει εκτός ελέγχου σκεφτείτε την εγκατάσταση ενός keylogger (Τα keyloggers είναι επιβλαβή προγράμματα που εκτελούνται σχεδόν αόρατα, καταγράφουν όλες τις πληροφορίες που πληκτρολογείτε και στη συνέχεια, στέλνουν πληροφορίες σ’ αυτόν που σας έχει μολύνει με το keylogger). Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή τίθενται θέματα δεοντολογίας, καθώς πρόκειται για παραβίαση προσωπικών δεδομένων
7. Εγκαταστήστε ένα πρόγραμμα «Γονικού Ελέγχου». Ωστόσο, αποφύγετε να του απαγορεύσετε εξ’ ολοκλήρου την χρήση του υπολογιστή, καθώς κάτι τέτοιο θα προκαλούσε την έντονη άρνησή του, με αποτέλεσμα να μην συνεργαστεί μαζί σας
8. Αντικαταστήστε μέρος του χρόνου απασχόλησης του παιδιού σας από τον υπολογιστή, με κάποια δραστηριότητα που θα μοιραστείτε από κοινού. Επιλέξτε εξωτερικές δραστηριότητες (μπάσκετ, ποδόσφαιρο, ποδήλατο), επιτραπέζια παιχνίδια, θέατρο – σινεμά. Επίσης, είναι σημαντικό να το φέρνετε σε εβδομαδιαία επαφή με τους φίλους του για παιχνίδι. Ο περιορισμένος ελεύθερος χρόνος του παιδιού, θα αποτελέσει ανασταλτικό παράγοντα στην υπερβολική χρήση του υπολογιστή
9. Θέστε συνέπειες. Στην περίπτωση που το παιδί σας δεν καταβάλει προσπάθεια να μειώσει τον χρόνο επαφής του με τον υπολογιστή, αναθέστε του δουλειές μέσα στο σπίτι ή αφαιρέστε του άλλα προνόμια που του παρέχετε μέχρι τώρα
10. Ευαισθητοποιείστε το παιδί σας στις αρνητικές συνέπειες της κατάχρησης του ηλεκτρονικού υπολογιστή για την υγεία του. Χρησιμοποιείστε εικόνες και ενημερωτικό υλικό από έγκυρες πηγές ή παροτρύνετέ το να συζητήσει με πρόσωπα που εμπιστεύεται

Η αλήθεια είναι πως οι υπολογιστές και πιο συγκεκριμένα το διαδίκτυο γίνονται η πλατεία της πόλης για το παγκόσμιο χωριό του αύριο. Μπορεί, όμως, να είμαστε πλούσιοι σε πληροφορία, αλλά φτωχοί σε χρόνο. Πρέπει να μάθουμε, λοιπόν, πώς να επιλέγουμε μόνο τα καλύτερα και τα πιο χρήσιμα για να τον αφιερώνουμε αποκλειστικά εκεί και βέβαια, το ίδιο να διδάξουμε και στα παιδιά μας!

Ελπίδα Μ. Παναγιωτουνάκου

Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

Ειδ. Αιγινήτειο Παν/κο νοσ.

Diploma in Dyslexia

Msc Έλεγχος του Στρες και Προαγωγή της Υγείας

Ιατρική Αθηνών

Τηλ.: 210 81 41 570, Κιν.: 697 40 12 477

Ανοίξεως – Σταμάτας 2, Άνοιξη

Web page: http://www.wix.com/elpidapan/panagiotounakou

ΠΩΣ ΝΑ ΛΕΩ «ΟΧΙ» ΔΙΧΩΣ ΕΝΟΧΕΣ!

Συνήθως, οι άνθρωποι έχουμε την τάση να λέμε «ναι» στις απαιτήσεις και επιθυμίες των γύρω μας, καθώς είτε δεν θέλουμε να τους στεναχωρήσουμε, είτε επειδή αξιολογούμε τις δικές τους ανάγκες ως πιο σημαντικές.

Ωστόσο, μία από τις μεγαλύτερες χάρες που θα μπορούσες να κάνεις στον εαυτό σου είναι το να μάθεις να λες «όχι», όποτε χρειάζεται, δίχως ενοχές, εσωτερικές συγκρούσεις ή υποκινούμενη από μια λανθασμένη αντίληψη του τύπου «πρέπει όλα να περνούν από τα χέρια μου». Με τον τρόπο αυτό, θα μειώσεις τα επίπεδα του στρες που βιώνεις, ενώ ταυτόχρονα θα εξασφαλίσεις περισσότερο χρόνο για πράγματα που είναι σημαντικά για σένα.

Σίγουρα, η διαδικασία της αλλαγής δε θα είναι εύκολη, ειδικά εάν έχεις μάθει να δείχνεις υπομονή και κατανόηση για πολύ καιρό. Παρόλα αυτά, να πως μπορείς να το πετύχεις:

1. «Συγγνώμη, αλλά δεν μπορώ να κάνω αυτό που μου ζητάς τώρα αμέσως». Προσάρμοσε τις απαιτήσεις των γύρω σου βάσει του δικού σου προγράμματος και όχι το αντίστροφο. Δεν υπάρχει κάτι πιο αποδιοργανωτικό από το να αλλάζεις τις δραστηριότητές σου επειδή κάποιος σου ζητάει να κάνεις κάτι την τελευταία στιγμή. Εκτός και αν δεν πρόκειται για κάτι επείγον, απάντησε με σταθερή φωνή πως έχεις ήδη κανονίσει κάτι άλλο
2. «Άσε με να το σκεφτώ και θα σου απαντήσω λίγο αργότερα». Εάν δεν νιώθεις άνετα με το να είσαι τόσο άμεση στα λεγόμενά σου ή έχεις να κάνεις με ιδιαίτερα πιεστικά και πειστικά άτομα, πάρε λίγο χρόνο ώστε να σκεφτείς καλύτερα τα υπέρ και τα κατά του να αναλάβεις την επιπρόσθετη υποχρέωση που σου ζητείται. Έτσι, η απάντησή σου δεν κινδυνεύει να καθοριστεί από την πίεση της στιγμής
3. «Δεν μπορώ να κάνω ακριβώς αυτό που μου ζητάς, αλλά θα μπορούσα…» (και ανάφερε κάτι παραπλήσιο ή που θα απαιτούσε λιγότερη δέσμευση). Μια τέτοιου είδους απάντηση φαίνεται χρήσιμη στις περιπτώσεις που θέλεις να κάνεις αυτό που σου ζητείται, αλλά δεν έχεις χρόνο. Επίσης, αποτελεί μια καλή λύση όταν προσπαθείς να βάλεις σταδιακά τα όριά σου απέναντι σε κάποιον που έχει μάθει να σε επιφορτίζει συνεχώς με τις υποχρεώσεις του
4. Να είσαι άμεση και ευγενική, αλλά όχι απολογητική. Έτσι, ούτε γίνεσαι αντιπαθητική, ούτε δημιουργείς την εικόνα ενός ατόμου που θα λυγίσει μετά από λίγη πίεση
5. Να είσαι ξεκάθαρη δίχως να δίνεις λανθασμένη εντύπωση πως μπορεί τελικά και να δεχτείς αυτό που σου ζητείται, ενώ ξέρεις πως στο τέλος η απάντησή σου θα είναι αρνητική. Κάτι τέτοιο είναι πιθανό να προκαλέσει μεγαλύτερη απογοήτευση στο άτομο που έχεις απέναντί σου
6. Προσπάθησε να μην πέσεις στην παγίδα του «Μα γιατί να μην το αναλάβω; Αφού έχω λίγο χρόνο που θα κάθομαι». Ακόμα κι αν με κάποιον τρόπο μπορείς να συμπεριλάβεις την επιπλέον υποχρέωση στο πρόγραμμά σου, θυμήσου πως και ο χρόνος για χαλάρωση ή ενασχόληση με τον εαυτό σου δεν θα πρέπει να λείπουν από τη μέρα σου

Πραγματικά, το να λες «όχι» είναι πιο δύσκολο από το να λες «ναι». Όμως, με τον τρόπο αυτό θα μειώσεις τα επίπεδα του στρες της καθημερινότητας και θα μπορέσεις να καταλάβεις καλύτερα τις προτεραιότητές σου.

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ

Αδιαμφισβήτητα, η τηλεόραση έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας και κατ’ επέκταση και στη ζωή των παιδιών μας! Αν και αποτελεί ένα προσιτό μέσω διασκέδασης και χαλάρωσης των παιδιών, κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικό να μη βρίσκεται σε λειτουργία ανεξέλεγκτα. Ο χρόνος που το παιδί θα παρακολουθήσει τηλεόραση θα πρέπει να είναι ανάλογος της ηλικίας του.

Πιο συγκεκριμένα, τα παιδιά έως 5 χρονών δεν θα πρέπει να βλέπουν τηλεοπτικά προγράμματα για πάνω από 30 λεπτά την ημέρα. Στα παιδιά σχολικής ηλικίας ο χρόνος σταδιακά αυξάνει (περίπου 2 ώρες την ημέρα). Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, καλό θα ήταν να ορίσετε από νωρίς ξεκάθαρους και σταθερούς κανόνες σε σχέση με την τηλεόραση. Έτσι, θα σας είναι πιο εύκολο να αντιμετωπίσετε αργότερα παράπονα όπως « Η Ελένη βλέπει αυτή τη σειρά. Εγώ γιατί όχι;» Κάθε σπίτι έχει τους δικούς του κανόνες και όλα τα μέλη της οικογένειας θα πρέπει να λειτουργούν βάσει αυτών.

Εξίσου σημαντικό με τον έλεγχο του χρόνου που περνάει το παιδί μπροστά από την τηλεόραση είναι και η αξιολόγηση του περιεχομένου των εκπομπών που παρακολουθεί. Διαλέξτε κατάλληλα για την ηλικία του προγράμματα, ενώ καλό θα ήταν να προσπαθείτε να είστε δίπλα του προκειμένου να του εξηγήσετε γεγονότα που μπορεί να του προκαλέσουν φόβο, απορίες ή γενικότερα εντύπωση. Αυτό φαίνεται να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας που συχνά συγχέουν το πραγματικό με το φανταστικό. Εάν μάλιστα δεν συμφωνείτε με κάποια από τις επιλογές του, προτού μπείτε στη διαδικασία να του την απαγορεύσετε, συζητήστε ήρεμα μαζί του για τα σημεία όπου έχετε τις αντιρρήσεις σας: «Καταλαβαίνω ότι εντυπωσιάζεσαι με τις σκηνές αυτής της σειράς, αλλά δε νομίζεις κι εσύ ότι είναι αρκετά σκληρές και βίαιες για την ηλικία σου;»

Μερικές χρήσιμες συμβουλές:

• Αποφύγετε την τοποθέτηση τηλεόρασης στο παιδικό δωμάτιο. Επιλέξτε ένα χώρο όπου θα έχετε καλύτερα τον έλεγχο (π.χ. σαλόνι, κουζίνα)

• Συζητήστε με το παιδί σας για το πώς αντιλαμβάνεται τα όσα βλέπει στα παιδικά, τις σειρές, τις ειδήσεις ακόμα και στις διαφημίσεις

• Φροντίστε να συνυπολογίζονται οι ώρες που περνά μπροστά στην τηλεόραση με αυτές που παίζει video games

• Ανακαλύψτε μαζί με το παιδί σας δραστηριότητες που θα το κρατήσουν μακριά από την τηλεόραση (βόλτα στο πάρκο, κατασκευές, ένα επιτραπέζιο μαζί σας)

• Χρησιμοποιείστε την τηλεόραση ως εργαλείο για να βελτιώσετε τη μνήμη των παιδιών (π.χ. φτιάξτε ένα παιχνίδι για το ποιος θα βρει πρώτος τι προϊόν προωθεί η εκάστοτε διαφήμιση)

Η τηλεόραση έχει τόσο θετικά όσο και αρνητικά σημεία. Τελικά, αυτό που φαίνεται να έχει σημασία είναι πως θα διαχειριστεί κανείς το μέσο αυτό που έχει στα χέρια του.


Ελπίδα Μ. Παναγιωτουνάκου
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Ειδ. Αιγινήτειο Παν/κο νοσ.
Diploma in Dyslexia
Msc Έλεγχος του Στρες και Προαγωγή της Υγείας
Ιατρική Αθηνών
Τηλ.: 210 81 41 570, Κιν.: 697 40 12 477
Ανοίξεως – Σταμάτας 2, Άνοιξη
Web page: http://www.wix.com/elpidapan/panagiotounakou

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΤΙΜΩΡΙΑ

Όλοι οι γονείς, ακόμα και οι πιο ανεκτικοί, επιβάλλουν στα παιδιά τους κάποιες τιμωρίες στην προσπάθειά τους να τα κοινωνικοποιήσουν. Έτσι, οι τιμωρίες είναι στενά συνδεδεμένες με την κοινωνική ζωή, καθώς στόχος τους είναι να προετοιμάσουν τα παιδιά στη συμβίωσή τους με τους άλλους, μέσω της τήρησης κάποιων ηθικών κανόνων. Με άλλα λόγια, απόλυτη ελευθερία δεν υπάρχει ούτε στο παιδί, αλλά ούτε και στους μεγάλους, αφού όλοι πρέπει να ζουν βάσει των ηθικών νόμων της κοινωνικής συμβίωσης.

Κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού, η τιμωρία διαδραματίζει πληροφοριακό ρόλο και αποτελεί σημαντικό κομμάτι της αλληλεπίδρασης γονέα – παιδιού. Λίγο πριν την εφηβεία το παιδί αντιδρά, καθώς θέλει να ακούγεται και η δική του γνώμη. Έτσι, οι γονείς θα πρέπει να καταφεύγουν στο είδος της πειθαρχίας που βασίζεται στην οριοθέτηση. Άλλωστε, μέσα στην οικογένεια όπου οι σχέσεις είναι οικείες και διέπονται από αγάπη είναι πιο εύκολο να μιλάμε για οριοθέτηση παρά για πειθαρχία. Επιπλέον, τα όρια δεν απειλούν τη συναισθηματική ασφάλεια στις σχέσεις και εστιάζουν στην ικανότητα του παιδιού να κάνει εποικοδομητικές επιλογές. Είναι σημαντικό να διατυπώνονται θετικά π.χ. «Μπορείς να δεις ταινία αν έχεις διαβάσει ως τις 7» όχι «Δεν θα δεις ταινία αν δεν έχεις τελειώσει ως τις 7», με σαφήνεια και να τεκμηριώνονται με λογικά επιχειρήματα.

Υπό ορισμένες συνθήκες, η τιμωρία μπορεί να αποβεί αρκετά αποτελεσματική. Αυτό που παίζει τον σημαντικότερο ρόλο, είναι το γενικότερο πλαίσιο μέσα στο οποίο επιβάλλεται. Τιμωρίες που επιβάλλονται συστηματικά σ ’ένα πλαίσιο απορριπτικό και εχθρικό, οδηγούν αργότερα σε προβληματικές καταστάσεις. Εδώ θα πρέπει να θιχτεί ιδιαιτέρως το θέμα της σωματικής τιμωρίας, καθώς εάν δεν επιβληθεί με προσοχή και μέτρο, εύκολα οδηγεί στα ακριβώς αντίθετα από τα επιθυμητά αποτελέσματα. Αυτό γιατί όταν ο γονιός χτυπάει το παιδί του:

• Το κάνει να τον φοβάται και να τον μισεί

• Το μαθαίνει στην τυφλή υπακοή και όχι στην τήρηση ηθικών αξιών

• Του δίνει κακό παράδειγμα για μίμηση

• Η σωματική τιμωρία συνήθως αναστέλλει προσωρινά και δεν εξαλείφει την ανεπιθύμητη συμπεριφορά, ενώ ταυτόχρονα φαίνεται να αυξάνει την επιθετικότητα των παιδιών

Όμως:
στόχος την πειθαρχίας είναι να κάνει το παιδί να επιθυμεί να συμπεριφέρεται σωστά και όχι απλά να αλλάξει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά!

Οι γονείς που χρησιμοποιούν τις εξηγήσεις ως βασική μέθοδο διαπαιδαγώγησης, συνήθως χρησιμοποιούν και ψυχολογικές ποινές οι οποίες έχει βρεθεί ότι είναι οι αποτελεσματικότερες, καθώς μαθαίνουν στο παιδί κανόνες που τους αποδέχονται και τα ίδια επειδή ακριβώς έχουν πειστεί για την αναγκαιότητά τους. Ένα ακόμα, λοιπόν, από τα μυστικά προκειμένου η τιμωρία να επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα, είναι οι γονείς να κάνουν τα παιδιά να νιώθουν τύψεις αν κάνουν κάτι λάθος. Όπως φαίνεται από μακρόχρονη έρευνα ψυχολόγων του Πανεπιστημίου της Αϊόβα στις ΗΠΑ, υπάρχουν δύο «μηχανισμοί» που συμβάλλουν στο να γίνουν τα παιδιά ευσυνείδητοι και ευγενικοί ενήλικοι: ο αυτοέλεγχος και οι ενοχές. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, τα παιδιά που ένιωθαν εντονότερη στενοχώρια και δυσαρέσκεια όταν έσπαγαν ένα παιχνίδι μεγαλώνοντας είχαν λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς. Για να υπάρχει βέβαια αυτή η θετική επίδραση του τρικ των τύψεων πρέπει οπωσδήποτε οι γονείς να προκαλούν «ενοχές» στα μικρά παιδιά με την έννοια της συνέπειας και όχι της ενοχοποίησης. Είναι γεγονός πως τα παιδιά δεν θέλουν να στενοχωρούν τους γονείς τους γιατί τους αγαπούν υπερβολικά. Ακριβώς γι’ αυτό, όταν κάνουν κάποιο λάθος, καλό είναι οι γονείς να τους δείχνουν πως η πράξη αυτή τους στενοχωρεί είτε με σιωπηρή στάση- που εκφράζει λύπη- είτε με τη φράση «αυτό που έκανες με στενοχώρησε πολύ». Θα είναι πολύ πιο αποτελεσματικό γιατί ακόμη κι αν δεν συμμορφωθούν εκείνη τη στιγμή σίγουρα θα καθίσουν μετά να το σκεφτούν.

Βέβαια, υπάρχουν και οι ψυχολόγοι που υποστηρίζουν ότι καλύτερη είναι η μικτή πειθαρχία (συνδυασμός ψυχολογικών και σωματικών μορφών πειθαρχίας).

Σε κάθε περίπτωση κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικό η τιμωρία να επιβάλλεται μέσα σε ένα πλαίσιο αγάπης και σεβασμού, όπου το παιδί θα είναι επαρκώς και έγκαιρα ενημερωμένο για τις συνέπειες των πράξεών του.

Ελπίδα Μ. Παναγιωτουνάκου
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Ειδ. Αιγινήτειο Παν/κο νοσ.
Diploma in Dyslexia
Msc Έλεγχος του Στρες και Προαγωγή της Υγείας
Ιατρική Αθηνών
Τηλ.: 210 81 41 570, Κιν.: 697 40 12 477
Ανοίξεως – Σταμάτας 2, Άνοιξη
Web page: http://www.wix.com/elpidapan/panagiotounakou