ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΣΦΑΛΗ ΠΑΙΔΙΑ: ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΡΟΠΟΣ;

Το μεγάλωμα ενός παιδιού σήμερα, δεν είναι και δεν πρέπει να είναι μια απλή υπόθεση. Οι απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής είναι μεγάλες και έτσι τόσο ο άντρας, όσο και η γυναίκα καλούνται να αποκτήσουν συνείδηση της μεταξύ τους σχέσης, αλλά και της σχέσης τους με τα παιδιά τους.

Η ανατροφή των παιδιών καθίσταται όλο και πιο δύσκολη καθώς:

Ø  τα προβλήματα των παιδιών συνεχώς αυξάνονται και γίνονται πιο σύνθετα

Ø  οι σχέσεις γονέων – παιδιών χαρακτηρίζονται από κρίσεις και ασυνεννοησία

Ø  τα συναισθήματα άγχους, ανασφάλειας και αβεβαιότητας των γονέων συνεχώς αυξάνονται λόγω των καθημερινών κοινωνικοοικονομικών προβλημάτων που έχουν να αντιμετωπίσουν

Σίγουρα δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος δρόμος που όποιος τον ακολουθήσει θα μετατραπεί απαραίτητα σε αποτελεσματικό γονέα. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες βασικές αρχές οι οποίες, σε συνδυασμό με την ιδιοσυγκρασία του κάθε παιδιού, μπορεί να βοηθήσουν στη διαμόρφωση μιας ισχυρής και ταυτόχρονα καλοσυνάτης προσωπικότητας.

1. Αναρωτήσου τι πρότυπο θέλεις να γίνεις για το παιδί σου. Όλα όσα κάνεις έχουν μεγάλη σημασία για αυτό και αντίκτυπο πάνω του. Τα παιδιά "εκπαιδεύονται" στις συμπεριφορές που τελικά υιοθετούν. Είναι κάτι που το μαθαίνουν, παρατηρώντας τις αντιδράσεις σου: Πώς εκδηλώνεις την αγάπη σου, πως διαχειρίζεσαι το άγχος σου, πότε φοβάσαι, πότε ρισκάρεις...
2. Προσπάθησε να είσαι προσανατολισμένος στο μέλλον και να μην παγιδεύεσαι σε δύσκολες καταστάσεις που έχουν παροδικό χαρακτήρα. Ο αισιόδοξος γονέας φαίνεται πως πλάθει πιο ήρεμα και δημιουργικά παιδιά, τα οποία θέτουν στόχους και σχεδιάζουν τρόπους επίτευξης αυτών
3. Δείξε εμπιστοσύνη στο παιδί σου και μη φοβάσαι να το αφήσεις να μάθει μέσα από τα λάθη του. Τα παιδιά που αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, σύστοιχες βέβαια πάντα με την ηλικία τους, τείνουν να γίνονται πιο ανεξάρτητα και δημιουργικά. Είναι σημαντικό το παιδί να κατανοήσει από νωρίς πως έχει το δικαίωμα της επιλογής, αλλά και την ευθύνη των συνεπειών αυτής
4. Καθοδήγησε το παιδί σου θέτοντας κανόνες. Ειδικά στα πρώτα χρόνια της ζωής το παιδί καλό είναι να έχει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πρέπει να κινείται. Δε θα μάθει να ελέγχει τον εαυτό του, εάν αρχικά δεν ελέγχεις εσύ τη συμπεριφορά του. Ωστόσο, καθώς θα μπαίνει στην εφηβεία, σταδιακά οι δικές σου παρεμβάσεις καλό είναι να μειώνονται. Σε γενικές γραμμές η θετική και σταθερή ανταπόκριση των γονέων και η σταθερή συναισθηματική σχέση με το παιδί έχουν τα καλύτερα αποτελέσματα
5. Δημιούργησε μέσα στην οικογένεια ένα ζεστό και ήρεμο περιβάλλον όπου θα κυριαρχούν η κατανόηση, ο διάλογος και η επικοινωνία
6. Προσπάθησε να επιλέγεις ήπιους και εύκαμπτους και όχι ακραίους και άκαμπτους τρόπους διαπαιδαγώγησης. Οι πολύ αυστηροί κανόνες, συνήθως οδηγούν σε παιδιά επιθετικά, αντικοινωνικά, αποσυρμένα και συγκρουσιακά στις διαπροσωπικές τους σχέσεις
7. Μίλησε στη "γλώσσα" του παιδιού σου. Πολλές φορές τα παιδιά μικρής ηλικίας δίνουν την εντύπωση πως κατανοούν απόλυτα αυτό που τους λες. Ωστόσο, μην ξεχνάς πως ότι είναι αυτονόητο για σένα, δεν είναι, παραδείγματος χάριν, και για ένα εξάχρονο, το οποίο σίγουρα έχει άλλες προτεραιότητες, προσδοκίες και εμπειρίες σε σχέση με σένα
8. Αντιμετώπισε έγκαιρα τυχόν δικές σου δυσκολίες. Μην ξεχνάς πως το παιδί σε μιμείται. Σε περίπτωση που νιώθεις έντονα συναισθήματα θλίψης, άγχους ή θυμού, ζήτα τη βοήθεια ενός ειδικού
9. Δώσε απλόχερα την αγάπη σου. Υπάρχει ο μύθος πως οι εκδηλώσεις αγάπης κακομαθαίνουν το παιδί. Αυτό που φαίνεται να επιδρά αρνητικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού δεν είναι το χάδι, το φιλί ή το παιχνίδι μαζί του, αλλά η υπερβολική ανοχή σε ανεπιθύμητες συμπεριφορές του, τα υλικά δώρα και να συνεχή "ναι" σε ότι κι αν σου ζητά
10. Μην ξεχνάς να του μιλάς με ευγένεια και σεβασμό. Είναι σημαντικό να του συμπεριφέρεσαι όπως και σε έναν ενήλικα φίλο σου και όχι να αφήνεις τον εαυτό σου να πιστεύει πως έχεις άλλα δικαιώματα πάνω του. Παραδείγματος χάριν, πόσο εύκολα θα χαστούκιζες έναν συνάδελφό σου επειδή σου αντιμίλησε; Θυμήσου πως τα παιδιά συμπεριφέρονται στους άλλους, όπως εσύ συμπεριφέρεσαι σε εκείνο...

Ο γονιός που πραγματικά προσπαθεί να είναι "καλός γονιός" για το παιδί του επιθυμεί για αυτό πρώτα από όλα υγεία και στη συνέχεια να μεγαλώσει σωστά, νιώθοντας συναισθηματική ασφάλεια και ατομική επάρκεια. Η σχέση γονέα - παιδιού είναι μια αμφίδρομη σχέση, γι' αυτό να θυμάσαι ότι: "Τα παιδιά σου θα γίνουν ότι είσαι, γι' αυτό γίνε ότι θέλεις να γίνουν" (David Bly).

Ελπίδα Μ. Παναγιωτουνάκου

Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

Ειδ. Αιγινήτειο Παν/κο νοσ.

Diploma in Dyslexia

Msc Έλεγχος του Στρες και Προαγωγή της Υγείας

Ιατρική Αθηνών

Τηλ.: 210 81 41 570, Κιν.: 697 40 12 477

Ανοίξεως – Σταμάτας 2, Άνοιξη

Web page: http://www.wix.com/elpidapan/panagiotounakou

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΤΙΜΩΡΙΑ

Όλοι οι γονείς, ακόμα και οι πιο ανεκτικοί, επιβάλλουν στα παιδιά τους κάποιες τιμωρίες στην προσπάθειά τους να τα κοινωνικοποιήσουν. Έτσι, οι τιμωρίες είναι στενά συνδεδεμένες με την κοινωνική ζωή, καθώς στόχος τους είναι να προετοιμάσουν τα παιδιά στη συμβίωσή τους με τους άλλους, μέσω της τήρησης κάποιων ηθικών κανόνων. Με άλλα λόγια, απόλυτη ελευθερία δεν υπάρχει ούτε στο παιδί, αλλά ούτε και στους μεγάλους, αφού όλοι πρέπει να ζουν βάσει των ηθικών νόμων της κοινωνικής συμβίωσης.

Κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού, η τιμωρία διαδραματίζει πληροφοριακό ρόλο και αποτελεί σημαντικό κομμάτι της αλληλεπίδρασης γονέα – παιδιού. Λίγο πριν την εφηβεία το παιδί αντιδρά, καθώς θέλει να ακούγεται και η δική του γνώμη. Έτσι, οι γονείς θα πρέπει να καταφεύγουν στο είδος της πειθαρχίας που βασίζεται στην οριοθέτηση. Άλλωστε, μέσα στην οικογένεια όπου οι σχέσεις είναι οικείες και διέπονται από αγάπη είναι πιο εύκολο να μιλάμε για οριοθέτηση παρά για πειθαρχία. Επιπλέον, τα όρια δεν απειλούν τη συναισθηματική ασφάλεια στις σχέσεις και εστιάζουν στην ικανότητα του παιδιού να κάνει εποικοδομητικές επιλογές. Είναι σημαντικό να διατυπώνονται θετικά π.χ. «Μπορείς να δεις ταινία αν έχεις διαβάσει ως τις 7» όχι «Δεν θα δεις ταινία αν δεν έχεις τελειώσει ως τις 7», με σαφήνεια και να τεκμηριώνονται με λογικά επιχειρήματα.

Υπό ορισμένες συνθήκες, η τιμωρία μπορεί να αποβεί αρκετά αποτελεσματική. Αυτό που παίζει τον σημαντικότερο ρόλο, είναι το γενικότερο πλαίσιο μέσα στο οποίο επιβάλλεται. Τιμωρίες που επιβάλλονται συστηματικά σ ’ένα πλαίσιο απορριπτικό και εχθρικό, οδηγούν αργότερα σε προβληματικές καταστάσεις. Εδώ θα πρέπει να θιχτεί ιδιαιτέρως το θέμα της σωματικής τιμωρίας, καθώς εάν δεν επιβληθεί με προσοχή και μέτρο, εύκολα οδηγεί στα ακριβώς αντίθετα από τα επιθυμητά αποτελέσματα. Αυτό γιατί όταν ο γονιός χτυπάει το παιδί του:

• Το κάνει να τον φοβάται και να τον μισεί

• Το μαθαίνει στην τυφλή υπακοή και όχι στην τήρηση ηθικών αξιών

• Του δίνει κακό παράδειγμα για μίμηση

• Η σωματική τιμωρία συνήθως αναστέλλει προσωρινά και δεν εξαλείφει την ανεπιθύμητη συμπεριφορά, ενώ ταυτόχρονα φαίνεται να αυξάνει την επιθετικότητα των παιδιών

Όμως:
στόχος την πειθαρχίας είναι να κάνει το παιδί να επιθυμεί να συμπεριφέρεται σωστά και όχι απλά να αλλάξει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά!

Οι γονείς που χρησιμοποιούν τις εξηγήσεις ως βασική μέθοδο διαπαιδαγώγησης, συνήθως χρησιμοποιούν και ψυχολογικές ποινές οι οποίες έχει βρεθεί ότι είναι οι αποτελεσματικότερες, καθώς μαθαίνουν στο παιδί κανόνες που τους αποδέχονται και τα ίδια επειδή ακριβώς έχουν πειστεί για την αναγκαιότητά τους. Ένα ακόμα, λοιπόν, από τα μυστικά προκειμένου η τιμωρία να επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα, είναι οι γονείς να κάνουν τα παιδιά να νιώθουν τύψεις αν κάνουν κάτι λάθος. Όπως φαίνεται από μακρόχρονη έρευνα ψυχολόγων του Πανεπιστημίου της Αϊόβα στις ΗΠΑ, υπάρχουν δύο «μηχανισμοί» που συμβάλλουν στο να γίνουν τα παιδιά ευσυνείδητοι και ευγενικοί ενήλικοι: ο αυτοέλεγχος και οι ενοχές. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, τα παιδιά που ένιωθαν εντονότερη στενοχώρια και δυσαρέσκεια όταν έσπαγαν ένα παιχνίδι μεγαλώνοντας είχαν λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς. Για να υπάρχει βέβαια αυτή η θετική επίδραση του τρικ των τύψεων πρέπει οπωσδήποτε οι γονείς να προκαλούν «ενοχές» στα μικρά παιδιά με την έννοια της συνέπειας και όχι της ενοχοποίησης. Είναι γεγονός πως τα παιδιά δεν θέλουν να στενοχωρούν τους γονείς τους γιατί τους αγαπούν υπερβολικά. Ακριβώς γι’ αυτό, όταν κάνουν κάποιο λάθος, καλό είναι οι γονείς να τους δείχνουν πως η πράξη αυτή τους στενοχωρεί είτε με σιωπηρή στάση- που εκφράζει λύπη- είτε με τη φράση «αυτό που έκανες με στενοχώρησε πολύ». Θα είναι πολύ πιο αποτελεσματικό γιατί ακόμη κι αν δεν συμμορφωθούν εκείνη τη στιγμή σίγουρα θα καθίσουν μετά να το σκεφτούν.

Βέβαια, υπάρχουν και οι ψυχολόγοι που υποστηρίζουν ότι καλύτερη είναι η μικτή πειθαρχία (συνδυασμός ψυχολογικών και σωματικών μορφών πειθαρχίας).

Σε κάθε περίπτωση κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικό η τιμωρία να επιβάλλεται μέσα σε ένα πλαίσιο αγάπης και σεβασμού, όπου το παιδί θα είναι επαρκώς και έγκαιρα ενημερωμένο για τις συνέπειες των πράξεών του.

Ελπίδα Μ. Παναγιωτουνάκου
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Ειδ. Αιγινήτειο Παν/κο νοσ.
Diploma in Dyslexia
Msc Έλεγχος του Στρες και Προαγωγή της Υγείας
Ιατρική Αθηνών
Τηλ.: 210 81 41 570, Κιν.: 697 40 12 477
Ανοίξεως – Σταμάτας 2, Άνοιξη
Web page: http://www.wix.com/elpidapan/panagiotounakou