ΤΑ ΣΤΑΔΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΕΝΘΟΥΣ

Η διαχείριση της απώλειας ενός αγαπημένου μας προσώπου αποτελεί σε κάθε περίπτωση μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση. Η αποδοχή ενός τόσο τραγικού γεγονότος - το οποίο αποτελεί μια μόνιμη συνθήκη - μας γεμίζει θλίψη, ενώ ταυτόχρονα μας αποδιοργανώνει και αποσυντονίζει. 

Δυστυχώς, δεν υπάρχουν μαγικές συνταγές που να διώχνουν τον πόνο μακριά πιο γρήγορα ή που να μας βοηθούν να επανέλθουμε στην καθημερινότητά μας ευκολότερα. Ωστόσο, είναι καλό να γνωρίζουμε τα στάδια που αποτελούν ενδείξεις του φυσιολογικού πένθους, καθώς μέσα από αυτά μαθαίνουμε τελικά πώς να ζούμε δίχως το αγαπημένο μας πρόσωπο δίπλα μας.

Βέβαια, δεν περνάμε όλοι από όλα αυτά τα στάδια, ούτε είναι απαραίτητο να τα βιώσουμε ακριβώς με τη σειρά που θα αναφερθούν παρακάτω. Ο θρήνος αποτελεί μια προσωπική υπόθεση και είναι τόσο ξεχωριστός, όσο ξεχωριστός είναι και ο καθένας από εμάς!

1. ΑΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ. Αρχικά, δεν μπορούμε να πιστέψουμε ότι ένα αγαπημένο μας πρόσωπο δεν υπάρχει πια. Το άτομο που πενθεί βρίσκεται σε μια κατάσταση κλονισμού, άρνησης της πραγματικότητας ή ακόμα μπορεί να μοιάζει φαινομενικά «απαθές». Η κατάσταση αυτή είναι φυσιολογική, καθώς καθιστά ικανή την καθημερινή επιβίωση. Η άρνηση, συγκεκριμένα, βοηθά να καταλαγιάσουν η θλίψη και ο θρήνος που βιώνουμε. Μέσω αυτής ερχόμαστε σε επαφή με τόσα συναισθήματα όσα μπορούμε να αντέξουμε. Σταδιακά, γινόμαστε όλο και πιο δυνατοί, αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε την πραγματικότητα και η άρνηση υποχωρεί. Τότε, όμως, αναδύονται εντονότερα όλα εκείνα τα συναισθήματα που προσπαθούσαμε να κάνουμε πως δεν υπάρχουν..
2. ΘΥΜΟΣ. Η ματαίωση, γρήγορα δίνει τη θέση της στο θυμό. Θυμό προς τον εαυτό μας (γιατί ίσως νιώθουμε ανεπαρκείς, πως δεν κάναμε αρκετά για τον άνθρωπό μας), προς τον άνθρωπο που έφυγε και μας άφησε μόνους, προς τον γιατρό που δεν προσπάθησε αρκετά, προς αυτόν που δεν ήρθε στη νεκρώσιμο ακολουθία, προς την οικογένεια ή τους φίλους μας, θυμό ακόμα και προς τον ίδιο το Θεό. Συχνά, όταν είμαστε βυθισμένοι στη θλίψη μας, νιώθουμε αποκομμένοι από όλους και από όλα. Ο θυμός, βοηθά να συνδεθούμε και πάλι με τους γύρω μας. Να κρατηθούμε από κάτι. Δε θα πρέπει να προσπαθούμε να καταπνίξουμε το θυμό μας, γιατί αποτελεί ένα απαραίτητο στάδιο στη διαδικασία της επούλωσης των πληγών μας. Άλλωστε, ο θυμός είναι άλλη μια ένδειξη της έντασης της αγάπης μας για το πρόσωπο που δεν είναι πια κοντά μας
3. ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ. Η φυσιολογική αντίδραση στα συναισθήματα της αβοηθητότητας και της ευαλωτότητας είναι η ανάγκη μας να ανακτήσουμε τον έλεγχο της ζωής μας. Τότε είναι που μας κατακλύζουν όλα τα «Μακάρι να..» και τα «Τι θα είχε γίνει αν..». Θέλουμε να γυρίσουμε στη ζωή μας όπως ήταν πριν χάσουμε τον αγαπημένο μας. Συχνά ευχόμαστε να μπορούσαμε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω προκειμένου να διορθώσουμε λανθασμένες επιλογές μας..Τότε είναι που μπορεί να εμφανιστεί και το αίσθημα της ενοχής..
4. ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. Τη στιγμή που οι γύρω μας ίσως να αναμένουν πως θα αρχίσουμε να νιώθουμε καλύτερα, είναι πιθανό να βυθιστούμε σε βαθειά κατάθλιψη. Η κατάσταση αυτή αποτελεί ένα φυσιολογικό στάδιο του θρήνου και δε συνδέεται με την κατάθλιψη ως ψυχική διαταραχή, αλλά ως συναίσθημα αναμενόμενο μετά τη συνειδητοποίηση της απώλειάς μας. Συχνά, η υπερυπνία γίνεται το καταφύγιό μας, νιώθουμε διαρκώς κουρασμένοι, απαισιόδοξοι για το μέλλον, ενώ είναι πιθανό να εμφανίσουμε και δυσκολίες στη συγκέντρωση. Μάλιστα, δεν είναι λίγες οι φορές που επιθυμούμε την απομόνωση και την ενασχόληση με δραστηριότητες που συνηθίζαμε να μοιραζόμαστε με τον αγαπημένο μας που δεν είναι πια κοντά μας ή να εκδηλώνουμε μια έντονη προσκόλληση σε μνήμες του παρελθόντος. Η κατάθλιψη γίνεται ανησυχητική εάν ξεπεράσει σε διάρκεια τους 2 μήνες, όπως και στην περίπτωση που καθιστά δυσλειτουργική την καθημερινότητά μας
5. ΑΠΟΔΟΧΗ. Η αποδοχή συχνά συγχέεται λανθασμένα με το «είμαι καλά». Ποτέ δε θα είμαστε «καλά» μετά την απώλεια του αγαπημένου μας προσώπου. Ωστόσο, από ένα σημείο και έπειτα αποδεχόμαστε τη νέα κατάσταση και μαθαίνουμε να ζούμε με τα νέα δεδομένα. Η ζωή μας έχει πλέον αλλάξει και εμείς καλούμαστε να επιδείξουμε ευελιξία και προσαρμογή. Είναι πιθανό, για παράδειγμα, να χρειαστεί να αναλάβουμε νέους ρόλους, να συνάψουμε νέες σχέσεις, να ενδυναμώσουμε κάποιες από τις παλαιότερες. Το ότι αρχίζουμε να απολαμβάνουμε και πάλι τη ζωή, δε σημαίνει ότι προδίδουμε το αγαπημένο μας πρόσωπο που δεν είναι πια κοντά μας. Αντί να αρνηθούμε τα συναισθήματά μας, είναι σημαντικό να αφουγκραστούμε τις ανάγκες μας και να προσπαθήσουμε να τις καλύψουμε

Σε κάθε περίπτωση, η διαχείριση της απώλειας αποτελεί μια βαθειά προσωπική υπόθεση και κανείς δεν μπορεί να κατανοήσει πλήρως το πώς νιώθουμε και το πόσο δύσκολο είναι για εμάς να προσαρμοστούμε στα νέα δεδομένα. Ωστόσο, είναι σημαντικό να αφήσουμε τους ανθρώπους, τους οποίους πραγματικά νιώθουμε κοντά μας, να μας προσφέρουν παρηγοριά και υποστήριξη. Το καλύτερο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε είναι να αφήσουμε ελεύθερο τον εαυτό μας να βιώσει το θρήνο, δίχως να καταπιέζουμε τα συναισθήματά μας. Σε τέτοιες στιγμές, είναι μάλλον «αφύσικο» να στεκόμαστε δυνατοί και αλώβητοι. Η αντίσταση το μόνο που κάνει είναι να παρατείνει την φυσιολογική διαδικασία της επούλωσης των πληγών…

Ελπίδα Μ. Παναγιωτουνάκου

Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

Ειδ. Αιγινήτειο Παν/κο νοσ.

Diploma in Dyslexia

Msc Έλεγχος του Στρες και Προαγωγή της Υγείας

Ιατρική Αθηνών

Τηλ.: 210 81 41 570, Κιν.: 697 40 12 477

Ανοίξεως – Σταμάτας 2, Άνοιξη

Web page: http://www.wix.com/elpidapan/panagiotounakou

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΣΤΡΕΣ: Οι κυριότερες πηγές στρες στα παιδιά

Είναι γενικά αποδεκτό ότι σε μια εποχή όπου οι αλλαγές είναι ραγδαίες, τόσο σε οικονομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, τα επίπεδα του στρες ολοένα και αυξάνουν. Δυστυχώς, από μια τέτοια κατάσταση δεν θα μπορούσαν να μείνουν ανεπηρέαστα και τα παιδιά, τα οποία φαίνεται να αποτελούν μία ομάδα ιδιαίτερα ευπαθή και ευαίσθητη στο να εμφανίσει τις αρνητικές επιπτώσεις του στρες.

Τι ακριβώς όμως είναι το στρες; Η αλήθεια είναι πως ένας και μόνο ορισμός θα ήταν δύσκολος καθώς το στρες περιλαμβάνει μια μεγάλη σειρά από αντιδράσεις του οργανισμού τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο. Ωστόσο, ο πιο συχνά χρησιμοποιούμενος ορισμός του στρες είναι αυτός που έχει διατυπωθεί από τον Lazarus και τους συνεργάτες του και αναφέρει ότι το στρες προκαλείται μέσω των διαδικασιών αλληλεπίδρασης μεταξύ των ατόμων και του περιβάλλοντός του. Κατ’ επέκταση, όταν το άτομο νιώθει ότι οι διαθέσιμοι πόροι του δεν επαρκούν προκειμένου να αντεπεξέλθει στις εκάστοτε απαιτήσεις του περιβάλλοντός του, αρχίζει να βιώνει έντονο στρες.

Φαίνεται πως τα παιδιά κάθε ηλικίας είναι δυνατόν να βιώσουν στρες, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αντιδρούν σε αυτό έχει να κάνει με την ηλικία, την ιδιοσυγκρασία τους, καθώς και με το οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουν.

Τα αίτια, λοιπόν, του παιδικού στρες θα μπορούσαμε να τα χωρίσουμε σε δύο μεγάλες κατηγορίες. Η πρώτη, έχει να κάνει με το στρες που προκύπτει λόγω της μετάβασης του παιδιού σε ένα επόμενο στάδιο ανάπτυξης. Το βάδισμα, η εκπαίδευση στη χρήση της τουαλέτας, η κοινωνικοποίηση στα πλαίσια του σχολείου είναι μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα πηγών άγχους. Ωστόσο, σε αυτή την περίπτωση μιλάμε για το παραγωγικό στρες που βοηθά το παιδί να προχωρήσει προς τον δρόμο της αυτονομίας και της ανεξαρτητοποίησης. Η δεύτερη κατηγορία αναφέρεται περισσότερο στο στρες που προκαλείται από διάφορα γεγονότα ζωής τα οποία αποσυντονίζουν το παιδί, όπως:

• Διαζύγιο. Όταν οι γονείς χωρίζουν ή ακόμα και όταν οι διαμάχες ανάμεσα στο ζευγάρι είναι καθημερινή υπόθεση, το παιδί παύει να νιώθει ασφάλεια, με αποτέλεσμα να κυριαρχούν το αίσθημα του φόβου και ο κίνδυνος της μοναξιάς
• Μετακόμιση. Τα παιδιά τα οποία χρειάζεται να απομακρυνθούν από τη γειτονιά τους, το σχολείο τους ή γενικότερα από κάποια ομάδα φίλων συχνά βιώνουν έντονη ανασφάλεια, σύγχυση, αλλά και φόβο
• Πένθος. Τις περισσότερες φορές, τα παιδιά δυσκολεύονται να διαχειριστούν την απώλεια είτε αυτή έχει να κάνει με κάποιο μέλος της οικογένειας, είτε με κάποιο φιλικό πρόσωπο, είτε ακόμα και με ένα αγαπημένο κατοικίδιο. Είναι πιθανό να δημιουργηθεί η πεποίθηση στο παιδί ότι με κάποιο τρόπο ευθύνεται το ίδιο για τον θάνατο του αγαπημένου του προσώπου, με αποτέλεσμα να διακατέχεται από ενοχές και έντονο στρες
• Πιεσμένο πρόγραμμα δραστηριοτήτων. Όταν το παιδί νιώθει ότι έχει μόνο υποχρεώσεις και τρέχει κυριολεκτικά από το σχολείο στο φροντιστήριο, από το φροντιστήριο στο κολυμβητήριο, στο ωδείο, στις ξένες γλώσσες κτλ, δίχως να έχει χρόνο για ξεκούραση και παιχνίδι, τότε είναι πιθανό να κάνουν την εμφάνισή τους συναισθήματα άγχους και υπερέντασης
• Πίεση από την ομάδα των συνομηλίκων. Τα παιδιά έχουν την τάση να επηρεάζονται από τις συμπεριφορές των συνομηλίκων τους και να κάνουν τα πάντα προκειμένου να μοιάσουν όλο και περισσότερο σε αυτούς. Όταν βλέπουν ότι δεν τα καταφέρνουν, αγχώνονται και βιώνουν μεγάλη πίεση και απογοήτευση

Ιδιαίτερα σημαντικός κρίνεται και ο ρόλος των γονέων. Φαίνεται πως όταν οι γονείς θέτουν υπερβολικά υψηλούς στόχους στο παιδί, του προκαλούν έντονο στρες και αγωνία, καθώς φοβάται μια πιθανή απόρριψη εκ μέρους τους στην περίπτωση που δεν τα καταφέρει να ανταποκριθεί επάξια στις προσδοκίες τους. Επιπλέον, ειδικά στις μέρες μας με το σύννεφο της οικονομικής αστάθειας να μαυρίζει τη ζωή μας, οι γονείς καλό θα ήταν να είναι ιδιαίτερα προσεχτικοί στον τρόπο με τον οποίο συζητούν τέτοια θέματα όταν τα παιδιά είναι κοντά, γιατί είναι πιθανό να τους ‘φορτώσουν’ τελικά τις ανησυχίες τους, με αποτέλεσμα να τους προκαλέσουν άγχος για τα δικά τους προβλήματα.

Συμπερασματικά, αν και τείνουμε να πιστεύουμε ότι τα παιδιά απολαμβάνουν ανέμελα την παιδικότητά τους, δίχως έγνοιες και στενoχώριες, δυστυχώς φαίνεται ότι συχνά συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Τα παιδιά αισθάνονται άγχος, ανασφάλεια και ανησυχούν για πολλούς λόγους καθώς αντιλαμβάνονται πολύ καλά τα όσα συμβαίνουν γύρω τους.

Ελπίδα Μ. Παναγιωτουνάκου

Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

Ειδ. Αιγινήτειο Παν/κο νοσ.

Diploma in Dyslexia

Msc Έλεγχος του Στρες και Προαγωγή της Υγείας

Ιατρική Αθηνών

Ανοίξεως – Σταμάτας 2, Άνοιξη

Web page: http://www.wix.com/elpidapan/panagiotounakou